उत्तर
शुक्रवारचे
दुपारचे चार वाजले होते. यश नेहमीप्रमाणे आपल्या कामात दंग होता. एक स्प्रिंट नुकतीच live गेली होती.
पुढच्या स्प्रिंट चे प्लांनिंग करायचे होते. सगळ्या business टीम्स नि दिलेल्या requirements पैकी कोणत्या पुढच्या स्प्रिंट मध्ये बसवता येतील,
सगळ्यांना एकाच वेळी खुश करता येत जरी नसले तरी ही कुणी नाराज होणार नाही याची काळजी घेणे महत्वाचे
होते. गेल्या दोन वर्षांमध्ये महत्वाचे प्रोजेक्ट्स लीलया सांभाळलेले असल्याने एक विश्वासार्हता
निर्माण झाली होती ती जपणे अतिशय आवश्यक असते. कारण या कॉर्पोरेट जगतामध्ये तुम्ही
किती कौशल्याने गोष्टी हाताळल्या हे तितके
नजरेत भरत नाही पण एखादी साधी चूक मात्र लोकांच्या
रोषाचे कारण बनू शकते. आणि दर दोन आठवडयांनी येणाऱ्या स्प्रिंट्स मुळे तारेवरची कसरत हि कायमची च होती. ती कसरत सांभाळत
दोन वर्षे कशी गेली हे लक्षातच आले नव्हते. पण सगळे प्रोजेक्ट्स किती कौशल्याने हाताळले
याचा एक अभिमान होताच आणि आता आपले प्रोमोशन नक्की आहे अशी खात्री होती. तसे कित्येक
colleagues बोलूनच दाखवत होते कि तुझे प्रोमोशन
नक्की आहे.
तेवढ्यात
बॉस डेस्क जवळ येऊन म्हणाला ' यश तुझ्याशी थोडे बोलायचे आहे'
बॉस
ने असे बोलावणे हे काही नवीन नव्हते. कुठलं महत्वाचा प्रोजेक्ट गळ्यात टाकायचा असेल,
त्याच्या लाडक्या टीम मेंबर ला मदत करायची असेल, काही सल्ले द्यायचे
असतील, काही प्रोजेक्ट अपडेट्स घ्यायचे असतील तर असे बोलावणे यायचे. पण या वेळी मनामध्ये
घोळत असणाऱ्या प्रोमोशन ची शक्यता जास्त वाटली. त्या मुळे यश ताडकन उठून, कॉम्पुटर लॉक करून बॉस च्या मागे मागे
निघाला. वाटेत भेटणारे colleagues प्रश्नार्थक
नजरेने पाहत होते. काही होतेच काहीसे चौकस, काहीसे फाजील उत्सुकता असणारे. पण त्या
सगळ्यांना सांभाळून त्यांना खुश ठेवून काम केले होते आणि त्यामुळे कुणी हि विरोध करणारे
नव्हते. त्या सर्वांच्या नजरेला नजर देत सगळ्यांना smile देत बॉस च्या मागे मागे यश मीटिंग रूम पर्यंत पोहोचला. बॉस ने दार उघडले आणि
यश ला आधी जाऊ दिले., त्याला खुर्ची वर बसायला
सांगितले आणि स्वतः टेबल च्या दुसर्या बाजूला
जाऊन बसला. टेबलावर रेलून तू बोलू लागला
' you have been outstanding for Last two years.
दोन वर्षांपूर्वी तू जेव्हा जॉईन केलेस तेव्हां कंपनी झपाट्याने वाढत होती. तू अत्यंत
कमी वेळेत स्वतःचा जम बसवलास आणि महत्वाचे
प्रोजेक्ट्स डिलिव्हर केलेस. कंपनी बरोबर तुझी सुद्धा growth झालेली मी पाहिली आहे’
बॉस
चे हे बोलणे ऐकून यशला छान वाटत होते. यामध्ये अनपेक्षित असे काहीच नव्हते. उलट दोन
वर्षे संपल्यावर असे संभाषण होणे हे स्वाभाविक आहे असे त्याला वाटत होते. कारण त्याला
चांगल्या कामाची जोड होती. पॅट्रिक एक महिन्यापूर्वीच
कंपनी सोडून गेला होता आणि त्याच्या नंतर टीम मध्ये सिनिऑरिटी नुसार आणि क्षमतेनुसार यश चा नंबर लागणार हे नक्की होते.
आणि प्रोमोशन साठी अशा गोष्टी जुळून आलेल्या असताना हे संभाषण होणार हे नक्की होते.
आता फक्त बॉस पुढे काय बोलतो आणि बातमी कशी देतो याची उत्सुकता दाटत होती
‘ When you look back you will
realize the opportunities company has offered you’
यश
विचारात पडला हे मॅनेजर लोक साधी सरळ गोष्ट सुदधा किती ताणवून ठेवतात. सरळ मुद्द्याला
हात का नाही घालत. उगाच आढे वेढे घेत , विषयाला
वळणे देत बसायचे. अरे मोजके माफक शब्द वापरून
किती productivity वाढवतील हे कसे लक्षात येत नाही यांच्या?
‘company has benefitted from you a
lot. आणि सगळे जण हे ओळखतात. You will carry this experience with you in future.
I am sure you will do great in whatever position you will be in’
विषयाला
घातलेले हे वळण यश ला काहीसे अस्वस्थ करू लागले. बॉस मुद्द्याचे का बोलत नाही आहे हा
प्रश्न त्याला पडू लागला
‘तुझ्या प्रोजेक्ट्स नि कंपनी ला पुष्कळ
फायदा झाला आहे किंतु ....’
संभाषणामध्ये
किंतु चे मांजर आडवे आल्याने यश च्या मनात शंकेची पाल चुकचुकली. या पुढचे होणारे संभाषण
फारसे आशादायी नाही हे त्याला समजून चुकले. स्वतःला सावरून तो मनाला तयार करून बॉस
चे बोलणे ऐकू लागला
'आपल्या
कंपनी ची मार्केट position गेल्या quarter मध्ये थोडी weak झाली आहे’
आता
प्रोमोशन यंदा मिळणार नाही आणि आणखी थोडे वाट पाहावे लागणार याचा यश ला अंदाज आला.
करिअर मध्ये आज वर दोन वेळा recession अनुभवली असल्याने अशा ऐन वेळी बसणाऱ्या धक्क्यांची
त्याला सवय होती. ऐन वेळी तोंडापर्यंत आलेला घास मागे घेऊन तोंडाला पाने पुसली जाणार
म्हणून मन खटटू झाले. पण आपण सहजपणे हे मान्य करणार आहोत असे बॉसला वाटू नये म्हणून
काय बोलावे हे तो मनाशी ठरवू लागला
बॉस: ' आपल्याला टीम मधून १०% कट घ्यायचा आहे. मी फार
प्रयत्न केला management ला सांगायचा कि आपली टीम कशी महत्वाची आहे. पण काही उपयोग
झाला नाही. It is hard decision for me. But I had to do what is in the best
interest of all’
यश
ची चिंता हळू हळू वाढत होती. पण स्वतः केलेले काम आणि business आणि stakeholders चे
चेहरे, त्यांचे कॉम्प्लिमेंट्स आठवून तो मनाची
समजूत घालत होता कि ज्याची भीती वाटत आहे तसे काही घडणार नाही
बॉस: आम्हाला ज्यांची salary bracket वरची आहे त्या लोकांना
काढायचा निर्णय घ्यावा लागला आहे. त्यामुळे इच्छा नसून देखील I have to let you
go’
यश
साठी हा मोठा धक्का होता. १० मिनिटांपूर्वी ऊंच भरारी घ्यायच्या तयारीत असणाऱ्यांचे
पंखच कापून टाकल्यासारखे वाटले. काही वेळा पूर्वी अशक्यप्राय वावरणारी हि गोष्ट इतक्या
सहजपणे घडू शकते यावर त्याचा विश्वास च बसत नव्हता. आपले काय चुकले असावे याचा मागोवा
मन घेऊ लागले. कधी आपल्या कामाबद्दल कुणाची तक्रार आली नाही, उलट कौतुकच ऐकले. टीम
मध्ये प्रत्येक quarter ला दिले जाणारे स्टार परफॉर्मरचे ४ वेळा अवॉर्ड मिळाले. कित्येकांचे
माझ्याशिवाय पण देखील हलत नव्हते. त्यांना हे माहीत असेल का? ते लोक बॉस ला माझ्याबद्दल
विचारातील तेव्हां बॉस चे उत्तर काय असेल?
तसा
बॉस निर्लज्जच आहे म्हणा. हा काहीही कारण देईल. पण बॉस ला स्वतंत्र विचारांची आणि महत्वाकांक्षी व्यक्ती
नको होती. त्याने पद्धतशीर पाने आपला काटा काढला हे यश च्या लक्षात आले होते. आता मात्र
आपल्याकडे किती वेळ आहे असा विचार तो करू लागला
बॉस:
“ तुझ्याकडे ३० मिनिटे आहेत. HR will talk to you. Then you can hand over your
badge and laptop”
यश
ने मनाची तयारी केली होती. त्याला बॉस समोर आपण मनाने कमजोर अथवा लाचार आहोत असे दाखवायचे
नव्हते. स्वतःची वेगळी ओळख प्रस्थापित करणाऱ्यांच्या बाबतीत तो असुरक्षित होता. आणि
कदाचित पॅट्रिक ला देखील यानेच जायला प्रवृत्त केले असावे. बॉस बद्दल काही लोकांना गॉसिप करताना यश ने ऐकले
होते. पण त्याकडे नेहमी दुर्लक्षच केले होते. कारण कंपनीचे मिशन प्रोजेक्ट गोल या वरून
दुर्लक्ष होईल असे त्याला वाटायचे. आणि ते होऊ नये म्हणून तो अशा संभाषणाला नेहमी फाटा
द्यायचा
बॉस: “ Thank you यश . It was great pleasure
working with you. I tried but had no option. Tujhyasathi 1 महिन्याचे package दिले
आहे. ते मिळवण्यासाठी मी मॅनेजमेंट शी भांडलो. तेवढेच मी तुझ्यासाठी करू शकलो. पुढच्या
जॉब साठी reference हवा असेल तर सांग. I
will be happy to help you’
या
मध्ये किती विश्वास ठेवायचा आणि किती नाही हेच समाजत नव्हते. चांगुलपणाचा आव हा खरा
कि खोटा ? हा निर्णय घ्यावा लागणे हि अपरिहार्यता कि कारस्थान ? काहीच काळात नव्हते
दोघांनी
हस्तांदोलन केले आणि बॉस ने दरवाजा उघडून यश ला रूम मधून बाहेर जाऊ दिले. डेस्क पर्यंत
जाऊ पर्यंत hallway मध्ये काही colleagues भेटत होते. यश ने मनाशी निश्चय केला होता
कि कुणापुढे आपण कमजोर दिसायचे नाही. सगळ्यांना सामील देत तो डेस्क पर्यंत आला. काही
जणांना ती smile इतर वेळेपेक्षा थोडी मोठी वाटली असावी. कारण त्या मागे सगळे कसे ठीक
आहे असे भासवायचा प्रयत्न होता
डेस्क
वर येऊन त्याने स्वतःची बॅग हातात घेतली. तितक्यात HR Assistant त्याच्या जवळ आली.
त्याला मीटिंग मध्ये रूम मध्ये घेऊन गेली. तिने काही फॉर्म्स भरायला दिले, काही प्रश्न
विचारले. यश ने अतिशय यांत्रिकपणे ते सोपस्कार पार पाडले. त्याच्या डोक्यामध्ये प्रश्नांचे काहूर माजले होते.
ते घेऊनच त्याने ऑफिस सोडले आणि पार्किंग मध्ये कार शोधू लागला. वाटेत भेटणाऱ्या सर्वाना
तो ती यांत्रिक सामील देत होता. पण आपल्या बॅग मध्ये काहीच नाही हे लोकांच्या लक्षात
येत असावे हे समजल्यावर मात्र त्याचे smile कोमेजू लागले. आता त्याला कुणाशी नजरानजर
करण्याची इच्छा राहिली नाही. कार मध्ये बसल्यावर त्याने झर्रकन गाडी पार्किंग मधून
काढली. आता लवकरात लवकर त्याला घरी पोहोचायचे होते. कित्येक दिवस प्रोजेक्ट्स च्या
टेन्शन मुले किंचित से डोके दुखत होते.आज बिअर घेऊ, उद्या घेऊ असे कित्येक दिवस तो
टाळत होता. कारण कामामुळे निवांत वेळ मिळताच
नव्हता. आज तो निवांत वेळ मिळणार होता.एव्हाना ट्रॅफिक जॅम व्हायला सुरु झाले होते.
आणि घरी पोहोचायला वेळ लागणार हे निश्चित होते. आज दिवसभरात मनासारखे काही घडतच नव्हते.
नजर समोर होती, हाता मध्ये steering आणि पाय ब्रेक वर. मन मात्र भूतकाळाचा आढावा घेत
होते
कुठे
चुकले? काय घडले कि ज्याचा अंदाज आपण घेऊ शकलो नाही. बॉस ने दिलेली कारणे किती खरी
किती खोटी? तो बोलत असताना तरी genuine वाटत
होता. पण त्याच्यावर विश्वास बसत नव्हता. आपल्याबरोबर आणखी कोण गेले असेल? कंपनी ला काही लोकांना काढायची गरज होती ते ठीक
आहे. पण ज्यांचा काहीच फायदा असे नाही, जे टवाळक्या करत ऑफिस मध्ये हिंडत असतात, कॉफी
रूम मध्ये तासंतास गप्पा मारतात, लंच नंतर तास तास भर ऑफिस भोवती walk घेतात. एकदा
घरी गेले कि इमेल्स ना उत्तर देत नाहीत असे लोक
फक्त थोडा पगार कमी आहे म्हणून टिकू शकतात? कोणत्या आधारावर? त्यांना बॉस ला खुश ठेवायचे, हांजी हांजी करायचे
हे एकच criteria त्यांना टिकवून ठेवतो?
खऱ्या
कामाचे काहीच कौतुक नाही? ज्या कंपनी साठी शनिवार, रविवार, Thanksgiving आणि
Christmas च्या सुट्ट्यांमध्ये देखील काम केले, इतका ताण सहन केला त्याची काहीच कदर
नाही? ऑफिस पॉलिटिक्स आणि गॉसिप मध्ये ना राहता कामावर लक्ष दिले हे या लोकांना दिसत
नाही का? ऑफिस भर HR Principles भिंतींवर टांगले
गेले आहेत त्यांना काही अर्थ आहे का?
'Be
honest, be humble, express your opinion, show grit ..... '
जेव्हां
ऑफिस मध्ये interview साठी आलो तेव्हां हे
सगळे टांगलेले पाहून वाटले कि हि कंपनी वेगळी आहे. पण परिपूर्णतेचा हव्यास एकट्याने
ठेवून चालतो? बॉस च जर एखादा घाशीराम कोतवाल निघाला तर करायचे काय? त्याच्या खाली तो
स्वतःचेच राज्य चालवणार. ते ठीक आहे पण त्याच्या वरती असणाऱ्या नाना फडणवीसाला ते लक्षात
येत नाही?
जोपर्यंत
अशी अपरिपक्व व्यक्तिमत्वे समाजात असतील तो पर्यंत कोणतीही आदर्श व्यवस्था अस्तित्वातच
येऊ शकणार नाही. माणूस जितका आधुनिक तितकाच आदिम कसा?
बॉस
सारख्या लोकांना अपराधी भावना असते? का त्यांनी career मध्ये कित्येक लोकांना असे बाजूला केलेले असते त्यामुळे
त्याची सवय होते? का त्यांची मूळ प्रवृत्तीच
तशी असते? योग्यतेची व्याख्या काय? जे घडले ते चुकीचे कि दुर्दैवी? बरोबर काय आणि चूक
काय हे कोण ठरवणार? आपण ते ठरवू शकतो का? जेव्हां आपली नियती दुसऱ्याकडे गहाण असते
तेव्हाण असे स्वातंत्र्य असते का ?
असे
प्रश्नांचे वादळ घेऊन यश घरी पोहोचला. या वादळामध्ये driving चे दोन तास कसे गेले हे
कळलेच नव्हते
घराबाहेर
थोडा वेळ तो गाडीत बसून राहिला. हे सगळे प्रश्न त्याला सतावत होते त्या प्रत्येकासाठी
उत्तर शोधणे आवश्यक होते किंतु आता एकाच प्रश्नाचे उत्तर मिळवण्यावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक होते. आता पुढचा जॉब कसा शोधायचा
. कारण इतर प्रश्नांची उत्तरे परत कधी तरी
शोधता येतील .
अभिजीत कुंभार
